Vòng đệm phẳng, vênh, bản rộng: nhỏ nhưng chọn sai là hỏng mối ghép

Bài viết kỹ thuật · Cập nhật 01/08/2026 · NEXIM — Linh kiện công nghiệp

Vòng đệm là chi tiết rẻ nhất trong mối ghép và cũng bị chọn qua loa nhất. Nhưng nó quyết định lực kẹp phân bố thế nào lên bề mặt, và trong nhiều trường hợp quyết định mối ghép có tự lỏng hay không.

Vòng đệm phẳng làm gì

Ba việc, theo thứ tự quan trọng:

  1. Trải rộng lực ép — đầu bulong tì trên diện tích nhỏ, ứng suất tại chỗ tì rất cao. Vòng đệm phân bố lực ra diện rộng hơn để vật liệu nền không bị lún.
  2. Bảo vệ bề mặt — khi siết, đầu bulong xoay và cào xước bề mặt. Vòng đệm nhận phần cào đó.
  3. Che lỗ rộng — lỗ bắt bulong thường khoan rộng hơn thân để dễ căn chỉnh; vòng đệm bắc qua phần hở.

Các loại thông dụng

LoạiTiêu chuẩnDùng khi
Phẳng thườngDIN 125 / ISO 7089Mặc định cho mối ghép thép
Phẳng bản rộngDIN 9021 / ISO 7093Nền mềm: gỗ, nhựa, nhôm, tôn mỏng
VênhDIN 127Giữ đai ốc không rơi; hiệu quả chống lỏng hạn chế
Răng cưaDIN 6797 / 6798Tấm mỏng, cần tiếp xúc điện, tải nhẹ
Khóa nêmDIN 25201Rung động mạnh, chống tự lỏng thực sự
Vênh cong / lượn sóngDIN 137Bù dung sai, giữ lực đàn hồi nhẹ

Bản rộng — khi nền mềm

Đường kính ngoài lớn gấp rưỡi tới gấp đôi vòng phẳng thường. Bắt bulong xuyên gỗ, nhựa, tấm nhôm hay tôn mà dùng vòng đệm thường thì đầu bulong lún vào vật liệu, lực kẹp mất dần và mối ghép lỏng ra. Bản rộng giải quyết đúng vấn đề này.

Vòng đệm vênh — nói cho rõ

Vòng đệm vênh được dùng phổ biến với niềm tin rằng nó chống tự nới lỏng. Thực tế trong thử nghiệm rung ngang DIN 65151, khi bulong đã siết đủ lực thì vòng vênh bị ép phẳng hoàn toàn nên gần như không còn tác dụng đàn hồi, và mối ghép mất lực kẹp gần bằng khi không có vòng đệm. Nó vẫn hữu ích ở chỗ giữ đai ốc không rơi hẳn ra khi đã lỏng, nhưng với máy chịu rung thì đây không phải giải pháp — cần vòng đệm khóa nêm hoặc khóa cơ khí.

Răng cưa

Răng bấu vào bề mặt, chống xoay tốt hơn vòng vênh ở tải nhẹ. Có hai kiểu răng ngoài và răng trong. Thường dùng trong tủ điện vì răng cào qua lớp sơn tạo tiếp xúc điện cho mối nối tiếp địa. Nhược điểm: làm hỏng lớp phủ bề mặt, và không phù hợp tải lớn.

Khóa nêm

Cặp vòng có mặt nêm ở giữa, răng cưa hai mặt ngoài. Chống tự lỏng bằng hình học chứ không bằng ma sát — chi tiết xem bài về chống tự nới lỏng. Đây là loại duy nhất trong bảng thực sự giải quyết được rung động mạnh.

Vài nguyên tắc

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc phải dùng vòng đệm không?

Không phải lúc nào cũng cần. Khi bề mặt đủ cứng, đủ phẳng và lỗ vừa khít thì bulong có thể tì trực tiếp. Vòng đệm cần thiết khi nền mềm, lỗ rộng, bề mặt cần bảo vệ hoặc khi bản vẽ quy định.

Vòng đệm vênh có chống tự lỏng không?

Hiệu quả rất hạn chế. Khi siết đủ lực nó đã bị ép phẳng nên gần như hết tác dụng đàn hồi. Với mối ghép chịu rung nên dùng vòng đệm khóa nêm hoặc biện pháp khóa cơ khí.

Dùng hai vòng đệm chồng lên nhau có sao không?

Nên tránh. Mỗi mặt tiếp xúc thêm là một chỗ có thể lún, khiến lực kẹp giảm dần theo thời gian. Nếu bulong dài quá thì nên đổi bulong ngắn hơn thay vì chèn thêm vòng đệm.

Cần vòng đệm đúng loại cho mối ghép? Xem 15 loại vòng đệm và bảng giá →
Bài liên quan: Chống tự nới lỏng · Cấp bền 8.8, 10.9, 12.9 · Chọn vít trí DIN 913–916